Haftanın Filmi | Bereketli Topraklar Üzerinde | Film Değerlendirme Yazarı: Ahmet Alan

Ya Ver Canını İnsan İçin, Ya Etme Kalabalık Dünyamıza..

Erden Kıral’ın 1979 tarihli Bereketli Topraklar Üzerinde, Orhan

Kemal’in aynı adlı romanından Tuncel Kurtiz tarafından

senaryolaştırıldı. Çukurova’nın kavurucu sıcağında yaşam

mücadelesi veren işçilerin hikâyesini anlatan film, toplumsal

gerçekçiliğin en güçlü örneklerinden biridir. Film boyunca

işçilerin alın teri, hayatta kalma mücadelesi ve çaresizlikleri

perdeye yansır. İnşaat ustasının Yusuf’a söylediği şu sözler ise

filmin ruhunu özetler:

“Ya ver canını insan için, ya etme kalabalık dünyamıza.”

Ancak böylesine güçlü bir eserin kaderi de ağır oldu: çekildiği

dönemde sansür ve yasaklar nedeniyle Türkiye’de gösterilemedi,

kendi memleketinde sessizliğe mahkûm edildi. Buna rağmen yurt

dışında ses getirdi ve 1981’de Strasbourg’da yapılan oylamayla

Avrupa’nın En İyi Filmi seçildi.

İşçilerin Hikâyesi

Filmin asıl trajedisi, sansürün yarattığı görünmezliktir. 12 Eylül

öncesi siyasi atmosfer, Bereketli Topraklar Üzerinde’nin

Türkiye’de gösterilmesine izin vermedi. Bir ülkenin kendi

sinemasını yasaklaması, aslında kendi hafızasını da silmesi

demektir. Avrupa’da değer görmesine rağmen Türkiye’de izleyiciye

ulaşamayan film, adeta ustanın Yusuf’a verdiği o nasihati

hatırlatır:

“Ya ver canını insan için…”

Sinema da insan için var olmalıydı; fakat sansür onun canını

alarak bir karabasan gibi üzerine çöktü ve gölgede bıraktı.

Kamera ve Kurgu

Film, Çukurova’nın geniş manzaralarını belgesel tadında kayda

alır. Kamera, işçilerin gündelik hayatına tanıklık eder. Kurgu ise

dönemin sinema diline göre daha dinamik bir ritim kurar; tren

yolculuğuyla başlayan hikâye, temposunu giderek yükselterek

sürdürür. Filmin ilk kurgusu üç buçuk saate kadar uzanır. Ancak

Erden Kıral bu versiyondan memnun kalmaz ve filmi yeniden

kurgulatır. Böylece Bereketli Topraklar Üzerinde bugünkü nihai

hâline kavuşur.

Oyunculuklar

Tuncel Kurtiz, Erkan Yücel, Yaman Okay ve Nur Sürer gibi güçlü

isimlerin yer aldığı filmde oyunculuklar neredeyse doğal bir akış

taşır. Yalınlık, dramatik etkiyi daha da çarpıcı kılar.

Gölgedeki Film

Bugün Bereketli Topraklar Üzerinde’yi yeniden hatırlamak, yalnızca

işçilerin hikâyesine kulak vermek değil; Türkiye’de sinemanın

nasıl gölgede bırakıldığını da anımsamaktır. Bir sinema emekçisi

olarak, sansürün örttüğü geçmişle yüzleşmek, hafızamızda açılan

boşlukları doldurmak ve bu filmleri hak ettiği yere koymak, sinema

tarihine karşı bir sorumluluktur. İşte bu yüzden Bereketli

Topraklar Üzerinde, gölgede kalmış ama ışığını içinde taşıyan

filmlerden biridir.